आजकल धेरै मानिसको घाँटीको ठीक मुनि र ढाडको माथि गोलो उभार देखिन्छ। यस्तो देख्दा प्रायः प्रश्न उठ्छ—यो किन हुन्छ?
यस रिपोर्टमा हामी यस समस्याको कारण र यसबाट कसरी जोगिन सकिन्छ भन्नेबारे बुझ्ने प्रयास गर्नेछौं।
यो अवस्थालाई चिकित्साशास्त्रमा काइफोसिस भनिन्छ। अंग्रेजीमा यसलाई डाउजर’स हंप वा बफेलो हंप पनि भनिन्छ। सामान्यतया हाम्रो मेरुदण्डमा सानो टेढ़ोपन हुन्छ, तर यदि यो ४५ डिग्रीभन्दा बढी भयो भने समस्या गम्भीर हुन्छ र उपचार आवश्यक पर्छ।
कहिलेकाहीँ केवल उभार मात्र देखिन्छ, अन्य लक्षण हुँदैन। तर धेरैलाई ढाड दुख्ने, मांसपेशी कडिने, मेरुदण्ड नजिक दुखाइ र थकानजस्ता समस्या देखिन्छन्। गम्भीर अवस्थामा यो अवस्थाले अन्य स्वास्थ्य जटिलता निम्त्याउन सक्छ।
यो किन हुन्छ ?
काइफोसिस घाँटी वा ढाडमा आउने असामान्य उभार हो, जसका मुख्य कारण गलत तरिकाले बस्ने बानी हुन्।
- कुर्सीमा झुकेर वा काँध झुकाएर बस्ने बानी
- लामो समय मोबाइल वा कम्प्युटर प्रयोग गर्दा घाँटी झुकाउनु
- भारी ब्याग बोकेर मेरुदण्डमा दबाब बढाउनु
- उमेर बढ्दै जाँदा हड्डी कमजोर हुनु (अस्थि क्षय–ओस्टियोपोरोसिस)
- गर्भावस्थामा शिशुको मेरुदण्ड सही तरिकाले विकास नहुनु वा कशेरुका आपसमा जोडिनु
- मोटोपना, हार्मोनल समस्या वा अनुवांशिक कारण
विशेषगरी लामो समयसम्म कम्प्युटरमा काम गर्ने वा मोबाइल धेरै प्रयोग गर्ने व्यक्तिमा यो समस्या बढी देखिन्छ।
विशेषज्ञ के भन्छन्?
डा. अभिजित पवार (कोकिलाबेन धीरुभाई अंबानी अस्पताल, मुम्बई):
“यसको मुख्य कारण गलत मुद्रा हो। लामो समय अगाडि झुकेर बस्नु, मोबाइलमा घण्टौँ नजर गाड्नु वा कम्प्युटर स्क्रिनमा निरन्तर टुलटुल हेर्नु यस समस्या बढ्ने कारण हो। दोस्रो ठूलो कारण भनेको हड्डी कमजोर हुने रोग–ओस्टियोपोरोसिस हो।”
डा. अग्निवेश टिक्कू (स्पाइन सर्जन, अपोलो अस्पताल, नवी मुम्बई):
“घाँटीको कोबडीलाई बफेलो हंप पनि भनिन्छ। यो समस्या लामो समय बस्ने, कम्प्युटर प्रयोग गर्ने वा मोबाइलमा निर्भर हुने मानिसहरूमा देखिन्छ। लगातार मोबाइल वा कम्प्युटर प्रयोग गर्दा घाँटी नजिकको मांसपेशी असन्तुलित हुन्छ र घाँटीको अन्त्यमा बोसो जम्मा हुन्छ।”
उनका अनुसार, पीसीओएस भएका महिला, लामो समय स्टेरॉयड सेवन गर्ने, मोटोपना वा केही अनुवांशिक विकार भएकामा यो समस्या बढी देखिन्छ।
कसरी पत्ता लगाउने?
- सम्पूर्ण शारीरिक परीक्षण
- एक्स–रे, एमआरआई, सीटी स्क्यान
- हार्मोन (कोर्टिसोल) जाँच
- भिटामिन डी परीक्षण
कसरी बच्ने?
- सही मुद्रा अपनाउने: सधैँ सीधा बसेर काम गर्ने। स्क्रिन आँखाको स्तरमा राख्ने।
- व्यायाम गर्ने: नियमित स्ट्रेचिङ, योग, पौडी वा पैदल हिँडाइ।
- बीच–बीचमा उठ्ने: लामो समय एकै ठाउँमा नबस्ने।
- तौल नियन्त्रण गर्ने: मोटोपना कम गर्दा मेरुदण्डमा दबाब घट्छ।
- पोषणमा ध्यान दिने: क्याल्सियम र भिटामिन डी युक्त आहार लिनु।
- मोबाइल/कम्प्युटर प्रयोग सीमित गर्ने: मोबाइल हेर्दा सिर तल नझुकाउने।
उपचार
समस्या चाँडै पत्ता लागेमा जीवनशैलीमा सुधार र नियमित व्यायामले समाधान हुन्छ। गम्भीर अवस्थामा मेडिकल वा शल्यक्रियात्मक उपचार आवश्यक पर्न सक्छ।
यदि घाँटी वा ढाडमा उभार, दुखाइ, थकान वा हार्मोनसम्बन्धी समस्या देखियो भने तुरुन्त डाक्टरको सल्लाह लिनु जरुरी छ।
घाँटीको कोबडी केवल सौन्दर्यसँग मात्र सम्बन्धित समस्या होइन, यो गम्भीर स्वास्थ्य समस्या पनि बन्न सक्छ। सही जीवनशैली, नियमित व्यायाम र सही मुद्रा अपनाउँदा यसबाट सजिलै बच्न सकिन्छ। बीबीसीडटकम/हिन्दीबाट
