जनकपुरधाम । हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले आज श्रद्धा, भक्ति र उल्लासका साथ धन, समृद्धि र स्वास्थ्यको प्रतीकका रूपमा धनतेरस पर्व मनाइरहेका छन् । तिहार पर्वको पहिलो दिन पर्ने धनतेरसलाई शुभ लाभको प्रारम्भ मानिन्छ ।
धार्मिक परम्परा र विश्वासअनुसार धनतेरस अर्थात् धनत्रयोदशी हरेक वर्ष कात्तिक कृष्ण त्रयोदशीका दिन मनाइन्छ । यो दिनलाई केवल किनमेल वा पर्वको सुरुवात मात्र होइन, सम्पन्नता, आरोग्य र आध्यात्मिक शुद्धताको प्रतीक मानिन्छ ।

धार्मिक उत्पत्तिको कथा
धनतेरसको उत्पत्तिसँग समुद्र मन्थनको कथा जोडिएको छ । धार्मिक ग्रन्थअनुसार यसै दिन भगवान् धन्वन्तरी अमृतको कलश लिएर समुद्र मन्थनबाट प्रकट भएका थिए । भगवान् धन्वन्तरीलाई देवताका वैद्यका रूपमा पूजिन्छ । उनी भगवान् विष्णुका २४ औं अवतारमध्ये एक हुन् ।
आयुर्वेदका जनक मानिने धन्वन्तरीले मानव समाजमा स्वास्थ्य र दीर्घायुको ज्ञान दिए । त्यसैले धनतेरसलाई स्वास्थ्य र आरोग्यको प्रतीक दिवसका रूपमा पनि मनाइन्छ । यस दिन भगवान् धन्वन्तरीको आराधना गरी रोग–व्याधिबाट मुक्ति, दीर्घायु र स्वास्थ्य प्राप्तिको कामना गरिन्छ ।

शुभ लाभ र लक्ष्मी आगमनको विश्वास
धनतेरसको मूल भावना धन, समृद्धि र सौभाग्यको शुभ सुरुवातसँग सम्बन्धित छ । यस दिन घरमा नयाँ वस्तु किन्ने, सफा–सफाइ गर्ने र उज्यालोले घर सजाउने परम्परा रहँदै आएको छ ।
परम्पराअनुसार, यस दिन किनिएको नयाँ वस्तुमा देवी लक्ष्मीको कृपा बस्छ र घरमा सम्पन्नता बढ्ने विश्वास गरिन्छ । त्यसैले अधिकांश परिवारले यो दिनलाई शुभ दिन मानी गरगहना, भाँडाकुँडा, धातुका सामग्री र पूजामा प्रयोग हुने वस्तु किन्ने गर्छन् ।
घरमा नयाँ कपडा लगाउने, ढोका–झ्याल र आँगनमा बत्ती बाल्ने, रंगोली सजाउने, पूजाघरमा लक्ष्मी र गणेशको मूर्ति स्थापना गर्ने चलन पनि यसै दिनबाट सुरु हुन्छ ।

धनतेरसमा के–के किन्नु शुभ ?
धार्मिक मान्यता र वैदिक ज्योतिषका अनुसार धनतेरसमा केही विशेष वस्तु खरिद गर्नु आर्थिक प्रगति, सौभाग्य र सकारात्मक ऊर्जा प्राप्तिको प्रतीक मानिन्छ।
१. धातुका भाँडा (कपर, काँस, पित्तल)
पानी राख्ने कलश वा भाँडा खरिद गरी त्यसमा धान, चामल वा सिक्का राखेर घरमा ल्याउँदा लक्ष्मीको आगमन हुने विश्वास गरिन्छ।

२. गणेश–लक्ष्मीको मूर्ति
तिहारमा लक्ष्मीपूजाको विशेष महत्त्व भएकाले धनतेरसकै दिन नयाँ मूर्ति किनेर दीपावलीका दिन पूजा गर्ने परम्परा छ। यसले घरमा धन, सुख र शान्ति ल्याउँछ भन्ने विश्वास छ।
३. माटो वा पित्तलको दियो
धनतेरसको साँझ दियो बाल्ने परम्परा हुन्छ। माटो वा पित्तलको दियोमा तेल वा घिउ राखी दीप प्रज्वलन गर्दा घरमा उज्यालो र सकारात्मक ऊर्जा फैलिने धार्मिक विश्वास छ।
४. धन यन्त्र
आर्थिक वृद्धिका लागि धन यन्त्र खरिद गरी पूजाघर वा धनराशी राख्ने स्थानमा राखिन्छ।
५. पानीका भाँडा
जीवन र सम्पन्नताको प्रतीकका रूपमा तामाको वा काँसको भाँडा किन्ने चलन छ।
६. व्यापारीका लागि धातुको दियो
व्यवसायमा वृद्धि र भाग्य वृद्धि हुने विश्वासका साथ व्यापारीहरूले यो दियो पसल वा कार्यालयमा राख्ने गर्छन्।
७. तामाको थाली र घण्टी
सन्तान सुख र स्वास्थ्यका लागि तामाको थाली तथा पूजामा बजाइने सानो घण्टी किन्ने धार्मिक चलन छ।

८. नयाँ भाँडाकुँडा
परिवारमा सौहार्द र आपसी प्रेम वृद्धि हुने विश्वासका साथ खाना पकाउने भाँडा खरिद गरिन्छ।

धनतेरसमा के–के किन्नु अशुभ मानिन्छ ?
धनतेरसलाई अत्यन्त शुभ दिनका रूपमा लिइए पनि केही वस्तु खरिद नगर्नु पर्ने धार्मिक परम्परा रहँदै आएको छ।
फलाम - कठोरता र द्वन्द्वको प्रतीक।
रित्तो भाँडा - आर्थिक अभाव ल्याउने जनविश्वास।
स्टीलका सामान - फलामको रूप मानिन्छ, शुभ होइन।
कालो रंगका वस्तु - दुर्भाग्यको प्रतीक।
धारिलो हतियार (चकु, कैंची) - नकारात्मक ऊर्जा ल्याउने विश्वास।
सवारी साधन - अघिल्लो दिन नै खरिद गर्न सुझाव।
नकली सुन - लक्ष्मी कृपामा बाधा पुग्ने जनविश्वास।
तेल र घिउ - दीयो बाल्न आवश्यक भए पनि अघिल्लो दिन खरिद गर्न सुझाव।
उपहार -यस दिन घरबाट धन बाहिर पठाउनु अशुभ मानिन्छ।
पूजापद्धति र धार्मिक अनुष्ठान
धनतेरसको साँझ घरमा दीप प्रज्वलन गरिन्छ। विशेषगरी पूर्व वा उत्तर दिशामा लक्ष्मी र धन्वन्तरीको स्वागतका लागि दियो बालिन्छ। ढोका, झ्याल, आँगन र पसलमा दीपदान गरी घर उज्यालो बनाइन्छ।
गणेश–लक्ष्मी र धन्वन्तरीको संयुक्त पूजा गरी धूप, दीप, फूल, अक्षता र नैवेद्य अर्पण गरिन्छ। परिवारका सदस्यहरू एक–अर्कालाई शुभकामना आदान–प्रदान गर्छन्। यो दिनलाई लक्ष्मी आगमन र शुभ–लाभको सुरुवातको प्रतीक मानिन्छ।
केवल किनमेल होइन, आध्यात्मिक शुद्धताको पर्व
आधुनिक समयमा धनतेरसलाई किनमेलको दिनका रूपमा मात्र बुझ्ने प्रवृत्ति बढ्दो छ। तर परम्परागत मान्यताअनुसार धनतेरस किनमेलभन्दा धेरै माथिको आध्यात्मिक मूल्य बोकेको पर्व हो। यस दिन शुभ कर्म गर्ने, घर सफा राख्ने, सकारात्मक सोच बोकेर परिवारसँग समय बिताउने र भगवान् धन्वन्तरी तथा देवी लक्ष्मीको आराधना गर्नु नै यस पर्वको मूल उद्देश्य हो।
शुभ धातुका वस्तुहरू खरिद गर्नु, उज्यालो र धार्मिक आस्थाका साथ पर्व मनाउनुले घरमा सम्पन्नता मात्र होइन, मानसिक शान्ति र सामाजिक सद्भाव पनि फैलिन्छ।
धार्मिक, सामाजिक र आर्थिक पक्ष
धनतेरसले धार्मिक मात्र होइन, सामाजिक र आर्थिक महत्त्व पनि बोकेको छ। बजारहरूमा आज विशेष भीड देखिन्छ। विशेष गरी सुनचाँदीका पसल, भाँडाकुँडाका स्टोर, कपडा पसल र दियो–रंगोलीका स्टलहरूमा किनमेल गर्ने भीड बाक्लो हुन्छ।
व्यापारीहरूका लागि पनि यो दिन महत्वपूर्ण मानिन्छ, किनकि धनतेरसलाई शुभ दिन ठानी व्यवसाय सुरु गर्ने र नयाँ लगानी गर्ने परम्परा छ।
सकारात्मक सोच र शुभ कर्म : धनतेरसको आत्मा
धनतेरसलाई सही अर्थमा मनाउने मतलब केवल वस्तु किन्ने होइन। घरमा उज्यालो फैलाउने, शुभ कर्म गर्ने, परिवारमा एकता र प्रेम जगाउने, र देवी लक्ष्मी तथा भगवान् धन्वन्तरीको आराधना गरेर स्वास्थ्य, सौभाग्य र समृद्धिको कामना गर्नु हो।
धार्मिक विश्वास छ— यो पर्व शुद्ध मन, सकारात्मक सोच र श्रद्धाका साथ मनाइयो भने घरमा लक्ष्मी प्रवेश गर्छ, रोग टर्छ, र दीर्घकालीन सम्पन्नता स्थिर रहन्छ।
धनतेरस पर्वले हाम्रो जीवनमा शुभ सुरुवात, आर्थिक समृद्धि र स्वास्थ्यप्रतिको विश्वासलाई बल दिन्छ। तिहारको यही पहिलो दिनले उज्यालो मात्र होइन, मनमा आशा र विश्वासको दीप पनि बाल्छ। सही सोच, शुभ कर्म र धार्मिक आस्थाका साथ धनतेरस मनाउँदा परिवारमा सुख, शान्ति र सम्पन्नता प्रवेश गर्छ भन्ने जनविश्वास आज पनि उत्तिकै जीवित छ।